LGS Türkçe sözel mantık soruları nasıl çözülür?

Sözel mantık sorularının en güvenilir çözüm yolu, bilgileri akılda tutmaya çalışmak yerine küçük bir tablo kurup her ipucunu o tabloya işlemek. Önce kesin bilgiler yerleştirilir, sonra "hemen önce", "hemen sonra" gibi ilişki bildiren ipuçlarıyla olasılıklar daraltılır, en son da seçenekler tabloya bakılarak kontrol edilir. Bu düzen oturduğunda sözel mantık, Türkçe testinin en hızlı çözülen sorularından birine dönüşüyor.

LGS Türkçe testinde sözel mantık ve akıl yürütme soruları yer alıyor. Bu soruları çoğu öğrenci ya çok uzun süre uğraşarak ya da hiç denemeden geçiyor. Oysa bu sorular dil bilgisi ya da kelime bilgisi istemiyor; düzenli bir yöntem istiyor. Aşağıda derslerde kullandığımız yöntemi, bu yazı için hazırladığımız özgün bir örnek üzerinden adım adım gösteriyoruz.

Sözel mantık sorusu nedir, neyi ölçer?

Sözel mantık sorularında size birkaç kişi, nesne ya da olay ve bunlar arasındaki ilişkileri anlatan ipuçları verilir: kim hangi gün gidiyor, kim kimin yanında oturuyor, hangi kitap hangi rafta duruyor gibi. Sizden beklenen, ipuçlarını birleştirerek "kesinlikle doğru", "kesinlikle yanlış" ya da "olabilir" olan durumu bulmak.

Bu sorular dikkat ve düzen ölçüyor. Öğrencinin zorlandığı yer genelde mantık değil, bilgiyi kaybetmek: üçüncü ipucuna gelince birinciyi unutmak ya da bir olasılığı aklında tutarken başka birini gözden kaçırmak. Tablo tam olarak bu sorunu çözüyor.

Sözel mantık sorularında tablo nasıl kurulur?

Tabloyu kurmadan önce şu iki soruyu yanıtlayın:

1. Sabit olan ne? Genellikle sıralı bir şey: günler, sıra numaraları, kat numaraları. Bunu satırlara yazın.
2. Yerleştirilecek olan ne? Kişiler ve onlara ait özellikler. Bunlar için sütun açın.

Kâğıda karmaşık bir çizelge çizmenize gerek yok. Soru kitapçığının boş kısmına günleri alt alta yazıp yanlarına iki sütun açmak yeterli. Önemli olan, her ipucunu okuduktan hemen sonra tabloya bir şey işlemek.

Adım adım çözülmüş örnek

Aşağıdaki soru bu yazı için hazırlandı.

Arda, Ece, Mert ve Selin; pazartesi, salı, çarşamba ve perşembe günlerinden birinde, satranç, müzik, resim ve tiyatro kulüplerinden birine gidiyor. Her gün yalnızca bir kişi, bir kulübe gidiyor; her kişi farklı bir kulübe gidiyor. Şunlar biliniyor:

• Selin çarşamba günü gidiyor.
• Satranç kulübü pazartesi günü.
• Arda, Mert'ten hemen bir gün sonra gidiyor.
• Müzik kulübüne gidilen gün, Ece'nin gittiği günden hemen önceki gün.
• Tiyatro kulübü perşembe günü değil.

Soru: Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

• A) Arda resim kulübüne gidiyor.
• B) Tiyatro kulübü salı günü.
• C) Ece müzik kulübüne gidiyor.
• D) Mert salı günü gidiyor.

1. adım: Tabloyu kurun

Sabit olan günler. Dört satır açıyoruz; her satırın yanında "kişi" ve "kulüp" için yer bırakıyoruz:

• Pazartesi: kişi ?, kulüp ?
• Salı: kişi ?, kulüp ?
• Çarşamba: kişi ?, kulüp ?
• Perşembe: kişi ?, kulüp ?

2. adım: Kesin bilgileri yerleştirin

Birinci ve ikinci ipucu doğrudan yerleştirilebilir. Bunları her zaman önce işleyin:

• Pazartesi: kişi ?, kulüp satranç
• Salı: kişi ?, kulüp ?
• Çarşamba: kişi Selin, kulüp ?
• Perşembe: kişi ?, kulüp ?

3. adım: İlişki bildiren ipuçlarıyla olasılıkları daraltın

Üçüncü ipucu: Arda, Mert'ten hemen bir gün sonra gidiyor. Mert ile Arda art arda iki günü kaplamalı. Olasılıkları tek tek deneyelim:

• Mert pazartesi, Arda salı → iki gün de boş, mümkün.
• Mert salı, Arda çarşamba → çarşamba Selin'in, olmaz.
• Mert çarşamba → çarşamba Selin'in, olmaz.
• Mert perşembe → Arda'ya gün kalmıyor, olmaz.

Tek olasılık kaldı: Mert pazartesi, Arda salı. Geriye kalan perşembe de Ece'nin.

• Pazartesi: Mert, satranç
• Salı: Arda, ?
• Çarşamba: Selin, ?
• Perşembe: Ece, ?

Bu tabloyla birlikte Mert'in kulübü de belli oldu: pazartesi satranç olduğuna göre Mert satranca gidiyor.

4. adım: Kalan ipuçlarını işleyin

Dördüncü ipucu: Müzik kulübüne gidilen gün, Ece'nin gününden hemen önceki gün. Ece perşembe gidiyor, demek ki müzik çarşamba. Çarşamba Selin'in günü; yani Selin müziğe gidiyor.

Geriye resim ve tiyatro ile salı (Arda) ve perşembe (Ece) kaldı. Beşinci ipucu: Tiyatro perşembe değil. O hâlde tiyatro salı, resim perşembe.

• Pazartesi: Mert, satranç
• Salı: Arda, tiyatro
• Çarşamba: Selin, müzik
• Perşembe: Ece, resim

5. adım: Seçenekleri tabloya bakarak kontrol edin

• A) Arda resim kulübüne gidiyor → Arda tiyatroya gidiyor. Yanlış.
• B) Tiyatro kulübü salı günü → Tabloda salı tiyatro. Doğru.
• C) Ece müzik kulübüne gidiyor → Ece resme gidiyor. Yanlış.
• D) Mert salı günü gidiyor → Mert pazartesi gidiyor. Yanlış.

Cevap B.

Sağlama: Tablo bütün ipuçlarına uyuyor mu?

Son adımı atlamayın; tabloyu ipuçlarıyla bir kez daha karşılaştırın. Selin çarşamba gidiyor, uyuyor. Pazartesi satranç, uyuyor. Mert pazartesi, Arda salı; Arda hemen bir gün sonra, uyuyor. Ece perşembe, müzik çarşamba; müzik hemen bir gün önce, uyuyor. Tiyatro salı, perşembe değil, uyuyor. Beş ipucunun beşi de sağlandığı için çözüm doğru ve tek.

"Kesinlikle" ile "olabilir" arasındaki fark neden önemli?

Sözel mantık sorularında en çok yapılan hata, soru kökündeki bu kelimeyi gözden kaçırmak. Aynı örnek üzerinden görelim: beşinci ipucu (tiyatro perşembe değil) verilmeseydi ne olurdu?

O durumda salı ve perşembe günleri için iki ayrı tablo mümkün olurdu: Arda tiyatro ve Ece resim, ya da Arda resim ve Ece tiyatro. Bu durumda "Arda resim kulübüne gidiyor" ifadesi olabilir ama kesin değil. Soru "kesinlikle doğrudur" diye soruyorsa bu seçenek cevap olamaz; "aşağıdakilerden hangisi olabilir" diye soruyorsa cevap olabilir.

Pratik kural şu:

• Tablo tek türlü dolduysa, tablodaki her bilgi kesindir.
• Tablo iki ya da daha fazla türlü dolabiliyorsa, iki tabloyu da yan yana yazın. Yalnızca iki tabloda da aynı olan bilgi kesindir.

Olasılıkları yan yana yazmak ilk başta zaman alıyor gibi görünse de akılda tutmaya çalışmaktan çok daha hızlı ve hatasız sonuç veriyor.

Sözel mantık sorularında en sık yapılan hatalar nelerdir?

Derslerde sık gördüğümüz hatalar ve önerdiğimiz çözümler:

• İpuçlarını sırayla işlemek: İpuçları soruda yazıldığı sırayla değil, kesinlik sırasıyla işlenmeli. "Selin çarşamba gidiyor" gibi doğrudan bilgi her zaman önce gelir.
• "Hemen" kelimesini atlamak: "Arda, Mert'ten sonra gidiyor" ile "Arda, Mert'ten hemen sonra gidiyor" çok farklı bilgilerdir. Birincisi araya başka günlerin girmesine izin verir, ikincisi vermez.
• Olumsuz ipucunu unutmak: "Tiyatro perşembe değil" gibi bilgiler tabloda boş kalıyor ve unutuluyor. Bunları ilgili satırın yanına küçük bir çarpı ile işleyin.
• Seçenekleri tablodan önce okumak: Seçenekler, tablo kurulmadan okunduğunda öğrenciyi yanlış bir varsayıma yönlendirebiliyor. Önce tabloyu bitirin, sonra seçeneklere geçin.
• Sağlamayı atlamak: Son kontrol bir dakikadan az sürüyor ve yanlış çözümü yakalamanın en güvenilir yolu.

Sözel mantık için nasıl çalışılmalı?

Sözel mantıkta gelişmek için çok sayıda soru çözmekten önce her soruda aynı düzeni kurmak gerekiyor. Haftada birkaç gün, birkaç soruyu tablo kurarak ve sağlama yaparak çözmek, düzensiz çözülen çok sayıda sorudan daha verimli oluyor.

İlk haftalarda süre tutmayın; yalnızca yöntemin oturmasına odaklanın. Yöntem oturduktan sonra süre tutmaya başlayın ve her soruyu ne kadar sürede bitirdiğinizi not edin. Paragraf sorularında da benzer bir ölçme yöntemi işe yarıyor; ayrıntılarını paragraf sorularında zaman nasıl kazanılır yazısında anlattık.

Sözel mantık soruları da tıpkı yazım ve noktalama soruları gibi, yöntem bir kez oturunca hızlı çözülen sorular arasına giriyor. Türkçe testinde bu tür sorularda kazanılan zaman, paragraf sorularına aktarılabiliyor. Kural bilgisine dayanan soruların nasıl hızlandırılacağını yazım ve noktalama hataları nasıl azaltılır yazısında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sözel mantık soruları matematik bilgisi gerektirir mi?

Hayır. Bu sorular işlem değil, düzenli düşünme ve dikkat istiyor. Matematikte tablo ya da şema kullanmaya alışkın öğrenciler ilk başta biraz daha rahat edebiliyor, ama yöntem her öğrenciye kısa sürede öğretilebiliyor.

Sözel mantık sorusunu boş bırakmak mı, çözmeye çalışmak mı daha doğru?

Önce tablo kurup ilk iki-üç ipucunu işlemeye çalışın. Tablo hızla dolmaya başlıyorsa devam edin; uzun süre ilerleyemiyorsanız işaretleyip testin sonuna bırakın. LGS'de üç yanlış bir doğruyu götürdüğü için, tabloyu tamamlayamadığınız bir soruda rastgele işaretlemek yerine boş bırakmak çoğu zaman daha doğru.

Tablo kurmak zaman kaybı değil mi?

İlk birkaç soruda öyle hissettirebilir. Ancak tablo, ipuçlarını tekrar tekrar okumayı ortadan kaldırıyor ve sağlamayı birkaç saniyeye indiriyor. Yöntem oturduktan sonra tablo kurarak çözmek, akılda tutarak çözmekten hem daha hızlı hem daha az hatalı oluyor.

Sözel mantık soruları LGS'nin hangi oturumunda çıkıyor?

Bu sorular Türkçe testinde yer aldığı için sözel oturumda karşınıza çıkıyor. Sınavın oturum düzeni ve süreleri için MEB'in o yılki sınav kılavuzunu kontrol edin.

Türkçe testinin tamamına yönelik çalışma düzenini Türkçe özel ders sayfasında anlattık. Çocuğunuzun sözel mantık sorularındaki yaklaşımını birlikte görmek isterseniz ücretsiz deneme dersi ile başlayabiliriz.