Fen Bilimlerinde grafik ve deney soruları nasıl okunur?

Velilerden sık duyduğumuz bir cümle var: "Konuyu anlatınca biliyor, ama testte yine yapamıyor." Fen Bilimlerinde bunun en yaygın nedeni bilgi eksikliği değil, okuma eksikliğidir. LGS'deki 20 fen sorusunun büyük kısmı bir deney düzeneği, tablo ya da grafikle başlar. Öğrenci konuyu bilse bile o görseli okuyamıyorsa doğru cevaba ulaşamaz.

Takılma noktası: görsele değil, seçeneklere bakmak

Grafikli bir soruda çoğu öğrenci önce soru kökünü okur, sonra doğrudan seçeneklere geçer ve grafiğe seçenekleri "doğrulamak" için bakar. Bu sıralama ters. Seçenekler, dikkatli hazırlanmış çeldiricilerle doludur; grafiği anlamadan onlara bakan öğrenci en makul görünen yanlışa kayar.

Dört adımlık okuma alışkanlığı

Derste her grafik sorusunda aynı sırayı uyguluyoruz. Birkaç hafta sonra bu sıra öğrencide otomatikleşiyor:

1. Eksenleri oku. Yatay eksende ne var, dikey eksende ne var, birimleri ne? "Zaman–sıcaklık" mı, "kütle–hacim" mi?
2. Değişkenleri ayır. Deneyde neyi değiştirmişler (bağımsız değişken), neyi ölçmüşler (bağımlı değişken), neyi sabit tutmuşlar (kontrol değişkeni)?
3. Grafiği tek cümleyle söyle. "Sıcaklık arttıkça çözünen madde miktarı artıyor" gibi. Bu cümleyi kuramıyorsan seçeneklere geçme.
4. Seçenekleri o cümleyle ele. Kurduğun cümleyle çelişen seçenekleri hemen at; kalanları grafikteki değerlerle kontrol et.

Grafiği kendi cümlenle anlatamıyorsan, henüz okumadın demektir.

Deney sorularında en sık hata: değişken karışıklığı

"Bu deneyde hangi değişkenin etkisi incelenmektedir?" sorusu basit görünür ama en çok yanlış yapılanlardandır. Öğrenci düzenekte değişen her şeyi bağımsız değişken sanar. Oysa iyi kurulmuş bir deneyde yalnızca bir şey değiştirilir; diğer her şey sabit tutulur. Düzenekleri yan yana koyup "iki düzenek arasında ne farklı?" diye sormak bu hatayı hızla düzeltir.

Kavram yanılgısı: yanlış bilinen doğru gibi durur

Fen bilimlerinde bazı yanlışlar o kadar yaygındır ki öğrenci onları "bilgi" olarak taşır: ağır cismin daha hızlı düştüğü, mevsimlerin Dünya'nın Güneş'e uzaklığından kaynaklandığı gibi. Bu tür yanılgılar yeni konu anlatımıyla düzelmez; önce öğrencinin ne düşündüğünü sormak, sonra o düşüncenin neden tutmadığını birlikte göstermek gerekir. Birebir dersin en çok işe yaradığı yerlerden biri tam olarak budur — kalabalık sınıfta bu yanılgılar fark edilmeden kalır.

Evde nasıl çalışılmalı?

• Test çözerken grafikli soruları atlamak yerine önce onları çözün; zorlandığınız tür buysa en çok kazanç da buradadır.
• Yanlış yapılan grafik sorusunu tekrar çözmeden önce, grafiği tek cümleyle yazın.
• Günde çok sayıda soru yerine az ama analiz edilmiş soru çözün.

Fen Bilimleri derslerimizin nasıl ilerlediğini ve hangi sınıfta neye odaklandığımızı Fen Bilimleri özel ders sayfamızda anlattık. LGS'ye hazırlanıyorsanız LGS hazırlık sayfası da yıl boyunca nasıl bir yol izlediğimizi gösteriyor.